Langzaam, methodisch, over de schappen. Over de netjes gelabelde bakjes rijst en bloem. Over de potten tomaten en perziken die ik afgelopen zomer had ingemaakt, precies volgens de recepten van mijn grootmoeder. Over de zakken suiker en zout en de handgeschreven etiketten die mijn grootmoeder zelf ooit op het glas had geplakt.
Haar gezicht was kalm, bijna verveeld. Ze was niet aan het schoonmaken. Ze morste niet per ongeluk. Ze was aan het insmeren .
Op een bepaald moment deed ze een stap achteruit, kantelde haar hoofd en glimlachte.
Het geluid dat toen uit mijn mond kwam, was klein en verstikt. Mijn hand vloog naar mijn lippen. Ik speelde het moment opnieuw af, ervan overtuigd dat ik het verkeerd begrepen moest hebben. Misschien was het geen bleekmiddel. Misschien had ze – ik weet het niet – een etiket verkeerd gelezen. Misschien…
Maar de camera legde vast hoe ze de fles naar haar gezicht bracht, eraan rook en een lichte uitdrukking van afkeer vertoonde. Ze wist precies wat het was.
Mijn vingers trilden terwijl ik op het scherm tikte en door de beelden scrolde.
In een ander filmpje, later diezelfde dag, opende ze het schuurtje achter het huis. We hadden daar ook een camera geïnstalleerd, na een klacht van de buurman. Ik zag haar naar binnen stappen, de deur achter zich sluiten en bijna tien minuten verdwijnen. Toen ze weer tevoorschijn kwam, leek haar jas wat dikker. Ze wierp een blik richting het huis en sloot het schuurtje vervolgens weer resoluut af.
‘Wat heb je meegenomen?’ fluisterde ik in de lege kamer.
Ik realiseerde me pas dat ik Daniel had gebeld toen ik zijn stem hoorde.
“Hé schat, wat is er—”
“Je moeder is een monster.”
Er viel een lange, rauwe stilte. Ik hoorde het gezoem van zijn kantoor op de achtergrond, het verre gemurmel van stemmen, het getik van een toetsenbord. Toen veranderde zijn ademhaling. Een hapering, een scherpe inademing, alsof hij met koud water was overgoten.
‘Waar heb je het over?’ Zijn stem klonk hees.
Ik slikte moeilijk. « Ik heb de camerabeelden gezien. Zij— Daniel, zij ging de voorraadkast in. Ze goot bleekmiddel over al onze voedselvoorraden. Over alles heen. En ze nam iets mee uit de schuur. Ik weet nog niet wat. »
Hij hapte niet naar adem van ongeloof. Hij zei niet: « Dat kan niet kloppen, » of « Mama zou dat nooit doen. » Hij vroeg niet of ik het wel zeker wist.
Hij zweeg.
En in die stilte lag iets zwaars en ouds. Erkenning. Het geluid van een man die zich realiseerde dat een vermoeden dat hij jarenlang had weggestopt, eindelijk werkelijkheid was geworden.
‘Ik… ik zal haar bellen,’ mompelde hij na een moment. Ik hoorde de angst in zijn keel. ‘Misschien is het een misverstand. Misschien—’
‘Nee.’ Mijn stem verraste me. Hij klonk kalm en afstandelijk. ‘Vertel haar niets. Nog niet.’
“Elena—”
‘Ik meen het, Daniel.’ Ik sloot mijn ogen en klemde de telefoon zo stevig vast dat mijn knokkels pijn deden. ‘Als je haar nu belt, verzint ze er een verhaal van. Ze gaat huilen, of ze geeft mij de schuld, of ze komt met een of ander verhaal over… schimmel, of ongedierte, of wat dan ook. Geef me alsjeblieft een dag, oké? Laat me erheen gaan en precies zien wat ze gedaan heeft.’
Er viel opnieuw een stilte. Ik kon hem bijna voelen wrijven over zijn voorhoofd, balancerend tussen zijn vrouw en zijn moeder.
‘Oké,’ zei hij uiteindelijk, het woord zacht en vermoeid. ‘Oké. Maar wees voorzichtig. En… stuur me een berichtje als je er bent. Alsjeblieft.’
Toen ik ophing, heb ik niet gehuild.
Er was iets in me veranderd. Kwetsbaarheid was verhard tot iets scherps en helders. Mijn geest voelde als ijs op een wintermeer – solide, transparant, onbreekbaar, maar met snel stromende stromingen onder het oppervlak.
Die nacht heb ik de beelden steeds opnieuw bekeken.
Ik heb elke seconde van haar bezoek geobserveerd. De manier waarop ze door het huis liep alsof ze er al woonde. De manier waarop ze de spullen van mijn grootmoeder aanraakte, niet met eerbied maar met een taxatie, alsof ze items op een veiling aan het beoordelen was. De manier waarop ze laden en kastjes opende die niets met het voeren van kippen te maken hadden, en af en toe even stopte om haar telefoon dichterbij te brengen alsof ze foto’s aan het maken was.
Op een bepaald moment – om 13:23 uur, volgens de tijdsaanduiding – haalde ze een klein zwart notitieboekje uit haar jas. Ze sloeg het open, bladerde erdoorheen en liep vervolgens de gang in waar de ingelijste akte aan de muur hing.
Mijn grootmoeder had erop gestaan het in te lijsten, het officiële bewijs dat dit land van haar was, en later, uiteindelijk, van mij.
Op de beelden is te zien dat Margaret even stilstaat en leest. Daarna houdt ze haar telefoon omhoog en maakt een foto. Ze maakt zelfs nog een tweede foto, waarbij ze de hoek aanpast om reflecties te vermijden.
Ze was niet alleen de voorraadkast aan het vernielen.
Ze was informatie aan het verzamelen.
Iets bouwen.
Iets planten.
Tegen de tijd dat de bleke, ijle dageraad door de ramen van ons appartement sijpelde, had ik de video’s al zo vaak bekeken dat ik de manier waarop ze haar lippen op elkaar perste als ze dacht dat niemand keek, uit mijn hoofd kende. Ik had elke lade die ze opendeed, elk document dat ze aanraakte, in kaart gebracht.
En toen was ik klaar met reageren.
De volgende ochtend reed ik alleen naar het buitenhuis.
De weg de stad uit kronkelde als een touwtje, langs benzinestations en winkelcentra, vervolgens velden en bomen en uiteindelijk de vertrouwde bocht van ons landweggetje in. De brievenbus van mijn grootmoeder, verbleekt blauw en een beetje scheef, stond als een kleine, koppige wachter aan de rand van het terrein.
Mijn maag draaide zich om toen ik de oprit opreed.
